Kleine gebaren van troost kunnen groot aanvoelen. Als het leven zijn laatste hoofdstuk nadert, gaat het niet alleen om afscheid nemen.
Het kan ook een tijd zijn van kostbare momenten. Momenten waarin iemand zich even geen patiënt voelt, maar gewoon mens. Geliefde. Ouder. Vriend. Iemand met herinneringen, met smaak, met behoefte aan nabijheid, muziek of zachtheid.
Deze momenten worden vertroetelmomentjes genoemd.
Kleine aandacht voor de zintuigen kan ontspanning brengen en warmte geven. Voeten wassen in warm water met een druppel lavendelolie, lippen verzorgen met een zachte balsem, of rustgevende muziek opzetten die herinneringen oproept kan veel betekenen.
Ook een vertrouwde geur in de kamer, zoals koffie, bloemen, zeep of een doekje van thuis, kan nabijheid oproepen. Een zachte deken of fijn kledingstuk kan de huid omhullen met comfort.
Zintuigen zijn in deze fase vaak gevoeliger. Zachte prikkels kunnen dan goed doen: rustige muziek, milde geuren en lichte aanraking.
Verbinding ontstaat vaak in eenvoudige gebaren. Samen foto’s bekijken, haren kammen of borstelen, een geliefd boek of gedicht (voor)lezen, of gewoon stil bij elkaar zijn. Een hand vasthouden, zonder haast, kan soms meer zeggen dan duizend woorden.
Ook kinderen, kleinkinderen en zelfs huisdieren kunnen een rol spelen. Een kind dat een tekening geeft of een hond die naast het bed ligt, kan troost bieden die woorden soms niet geven.
Rituelen brengen rust en betekenis. Een kaarsje aansteken, bidden, een mantra herhalen of stil iets wensen kan steun geven. Het schrijven of voorlezen van een brief, of het vasthouden van een voorwerp dat belangrijk is, zoals een knuffel, steen, ketting of foto, kan diepe verbondenheid oproepen.
Creativiteit kan ook helpen: een tekening maken, samen zingen of een klein schilderijtje maken. Het hoeft niet groot te zijn; ook een klein gebaar kan krachtig zijn.
Smaak kan troost geven, zelfs in kleine beetjes. Een slokje favoriete thee of bouillon, een lepeltje jam of mousse, een snoepje dat smelt op de tong. Soms helpt het om de lippen nat te maken met wat smaakwater van citroen, munt of sinaasappel. Een gekoeld washandje bij warmte of een warme kruik bij kou kan ook verlichting brengen.
De natuur kan naar binnen gehaald worden. Een raam open voor frisse lucht, zonlicht op het gezicht, een bosje bloemen op tafel of luisteren naar vogels kan een gevoel van ruimte en leven geven.
Samen filmpjes kijken, een fotoalbum doorbladeren op een tablet of een korte videoboodschap opnemen kan ook een vertroetelmoment zijn. Het kan nu troost geven en later een blijvende herinnering zijn.
Wat voor de één troostend is, kan voor de ander te veel zijn. Het gaat om luisteren en voelen: soms naar woorden, soms naar signalen van het lichaam, soms naar stilte. Behoeften kunnen ook wisselen. De ene dag muziek en nabijheid, de andere dag alleen rust. Elke keuze mag er zijn.
Het kan helpen om een paar dingen alvast klaar te hebben, zodat er ruimte blijft voor rust en nabijheid. Een mandje met zachte doekjes, balsem of een kleine geur- of massageolie. Een afspeellijst met favoriete muziek of rustgevende klanken. Een zachte deken of kussen die direct bij de hand ligt. Kleine lekkernijen of smaakvolle drankjes die prettig zijn voor mond en keel. Een schrift of doosje om brieven, tekeningen of symbolische voorwerpen in te bewaren. En voor wie dat waardevol vindt: de aanwezigheid van een huisdier dichtbij het bed.
Vertroetelmomentjes brengen geen genezing, maar ze verzachten. Ze herinneren eraan dat iemand meer is dan de ziekte.
In aanraking, aandacht, geur, klank, natuur en stilte kan liefde nog steeds voelbaar zijn. Samen zijn, met aandacht voor het nu, is soms het meest waardevolle wat gegeven kan worden.
Soms zegt zo’n moment meer dan duizend woorden.
Niet elk moment hoeft bijzonder te zijn. Soms is er alleen vermoeidheid, pijn of stilte. Ook dat mag. Grenzen aangeven en niets hoeven doen of “presteren” kan bevrijdend zijn.
Wanneer we een naaste kwijtraken, wanneer we geconfronteerd worden met verlies, wanneer er sprake is van een ramp – oorlog, hongersnood, pandemie – gaan we op zoek naar troost. Ooit boden priesters en filosofen ons de woorden waarin we hoop en verlichting vonden, maar tegenwoordig lijkt die taal te verdwijnen uit ons vocabulaire, of is hij versleten. De plekken waar hij te vinden was – de kerken, tempels en moskeeën – raken leger. Sinds de zestiende eeuw zoekt de westerse wereld zijn verlichting steeds minder in historische religieuze teksten, en steeds meer bij wetenschap, ideologie en therapie. Wat doe je als je denkt: help, hoe kan ik verder? Waarom komen we vaak niet verder dan clichés om onszelf en elkaar op te beuren? Met die vragen in het achterhoofd ging schrijver en historicus Michael Ignatieff op zoek naar zielsverwanten.
Klein geluk is misschien wel het grootste van allemaal: van die gewone, fijne, kleine dingen die je zo makkelijk over het hoofd ziet en waarvan je eventjes helemaal gelukkig kan worden – als je jezelf daarvoor openstelt. Maria Grijpma en Inge Jager zijn op zoek gegaan naar dit kleine geluk. Ze hebben daarbij een flink aantal recepten voor klein geluk ontwikkeld, uitgeprobeerd – al dan niet met hulp van hun cursisten – en verzameld in hun ‘Handboek voor klein geluk’.
‘Klein geluk als je ziek bent’ van Maria Grijpma en Inge Jager is een onmisbare gids om goed voor jezelf te zorgen als je ziek bent.
Klein geluk voor de zieke is een waardevol geschenk voor iedereen die ziek is. Miljoenen mensen in Nederland zijn (chronisch) ziek. Ziek zijn overkomt je en is altijd ongewenst. Je leven ligt ineens overhoop. Dit boek is een onmisbare gids om goed voor jezelf te zorgen als je ziek bent. Het richt zich als een frisse wind op alle mogelijkheden om je beter te voelen. Met praktische tips, nuttige adviezen en herkenbare verhalen is het een echt cadeau.
Als ouder heb je een leidende rol in een van de meest fundamentele organisaties ter wereld: het gezin. Aan jou de schone taak om de kunst van het leven te begrijpen en door te geven. Maar wat als je gezin door een ingrijpende gebeurtenis wordt getroffen die het hele gezin beïnvloedt en zelfs aan het wankelen brengt, zoals pestgedrag, eetstoornissen, een echtscheiding, verlies van een dierbare of de gevolgen van intergenerationeel trauma?
‘Levensfasen’ is een inleiding in de levenslooppsychologie. Het boek geeft een overzicht van de ontwikkeling van de mens vanaf de conceptie tot aan de dood, waarbij de psychologische benadering centraal staat. Elk hoofdstuk start met een heldere beschrijving van de betre¬ffende levensfase. Vervolgens wordt aandacht besteed aan de lichamelijke veranderingen, de cognitieve en sociale ontwikkelingen en aan relevante thema’s van elke specifieke fase.
Dit boek is bedoeld voor iedereen die meer geluk, innerlijke rust en tevredenheid wil ervaren en erop wil kunnen vertrouwen dat het leven het goed met ons voorheeft. Het beschrijft een manier om makkelijker los te laten en te aanvaarden wat niet te veranderen is. Het leert ons om onszelf vriendelijker te benaderen in plaats van zelfkritisch. In de teksten, persoonlijke verhalen en oefeningen in dit boek krijg je handvatten om mindful, met meer aandacht in het nu, en met zelfcompassie te leven. Dit heeft een positieve invloed op je psychische en lichamelijke welzijn.