Het rouwproces begint vaak al op het moment dat de diagnose van een ongeneeslijke ziekte wordt gesteld. Dit geldt zowel voor degene die ziek blijkt als voor diens dierbaren. Deze vorm van rouw, anticiperende rouw, roept vaak emoties op zoals ontkenning, angst, verdriet en schuldgevoelens. Het opmerken en erkennen van deze gevoelens is essentieel voor het welzijn van alle betrokkenen.
Rouw verloopt niet volgens een vast patroon, maar het model van Kübler-Ross biedt soms houvast met fasen zoals ontkenning, woede, onderhandeling, depressie en uiteindelijk aanvaarding.
Rouw kan zich op verschillende niveaus uiten: emotioneel, sociaal, cognitief, lichamelijk of spiritueel. Het is een uniek, individueel proces dat tijd en ruimte nodig heeft.
Zowel de zieke als diens naasten ervaren rouw, maar op verschillende manieren. Degene die te horen krijgt dat de ziekte ongeneeslijk is, rouwt om het verloren toekomstperspectief en lichaamsverlies. Naasten rouwen om het verlies van degene zoals hij of zij was. Rouwbegeleiding kan beide groepen ondersteunen vanaf het begin van het proces.
Op de website landelijk centrum rouw en verlies is er wel een selectie van hulpverleners te vinden.
Wat kun je doen als je op zoek bent naar een gecertificeerde rouwbegeleider?
Rouwverwerking is gericht op het omgaan met verlieservaringen vóór en na overlijden, terwijl stervensbegeleiding (ook wel levenseindezorg of palliatieve zorg) ondersteuning biedt in de laatste levensfase. Stervensbegeleiding is holistisch van aard, met aandacht voor fysieke, emotionele, sociale en spirituele behoeften en kan ook nazorg bieden aan nabestaanden (Uitvaart Platform).
Stervensbegeleiding kan bestaan uit gesprekken over zingeving, rituelen, afscheid en praktische voorbereiding. Een stervensbegeleider ondersteunt zowel de stervende als diens naasten met praktische en emotionele begeleiding. Rouwverwerking volgt daar waar de stervensbegeleiding stopt: het helpt bij herstel en het verwerken van emoties nadat het verlies er is.
Rouwen is niet alleen voor grote mensen.
Een kinderdoeboekje voor kinderen, broertjes en zusjes.
Wat maakte Toon Hermans uniek? Waarom verkozen de lezers van De Telegraaf hem in 1999, een jaar voor zijn dood, tot ‘artiest van de eeuw’? Omdat hij hele generaties onbedaarlijk heeft doen lachen en diep ontroerd. Omdat hij het dagelijkse bestaan zo spits en vrolijk wist te relativeren, met pretentieloze grapjes, versjes en liedjes. Omdat hij zo dicht bij ons leek te staan, als een vriend van het huis.
‘Ik mis je stem, ik mis je lach, ik mis je alles, elke dag, maar juist omdat ik jou zo mis, voelt het of jouw liefde hier nog is.’
Troostgedachten van Martin Gijzemijter is een bundel vol prachtige korte gedichten.
De troostrijke, inspirerende gedichten gaan over verlies, rouw en liefde en zijn bedoeld om steun en kracht te bieden.
In deze bundel zijn honderd gedichten opgenomen.
Een boek over verlies en rouw. Een houvast en lichtpunt in de rauwe tijd van rouw na een overlijden. Makkelijk leesbaar. Per pagina korte teksten, zodat concentreren hierop lukt.
Alle pijn wegnemen, kan ik helaas niet. Wel wil ik je dit boek meegeven. Om zelf te lezen, of om weg te geven. In ‘Ik rouw van je’ neem ik je mee, mee op de weg van rouw na een overlijden. Een liefdevol boek met handreikingen. Kleine dingen die je kan doen, maar niet hoeft
In dit boek wordt duidelijk hoe onlosmakelijk liefde en rouw met elkaar verweven zijn. Wie liefheeft, neemt het risico van verlies erbij. Want zonder rouw gaat het niet. Rouwen doen we niet alleen bij een verlies door de dood maar ook bij een verlies door echtscheiding, van werk, een ideaal of je thuisland.
In dit boek word je als lezer meegenomen op de tocht door het rouwlandschap na een ingrijpend verlies. Mensen zijn op zoek naar een plek waar hun verhaal verteld én gehoord kan worden. Ze dragen een rugzak met zich mee die zowel gevuld is met (verlies) ervaringen als herinneringen maar ook met diep weggestopte schatten.
Na de dood van ‘haar betere ik’, haar man en schrijver Karel Glastra van Loon, behoorde Karin plotseling tot dat lastige volkje van weduwen en weduwnaars. Op zijn veel te vroege dood volgde een periode van vallen en opstaan, waarin het verlies als zoutzuur doorvrat. Zonder hulp van anderen redt niemand het, maar toch stond bovenaan haar ergernissenlijst het goedbedoelde zinnetje ‘Je mag mij altijd bellen’. Want hoe welgemeend ook, dit is hulp die je met lege handen achterlaat…
Omdat je in je diepste wanhoop niet wilt bellen en niet kúnt bellen, omdat je slechts denkt: nee, het gaat niet! Zij moeten míj bellen!
Verdriet is de keerzijde van liefde. Vroeg of laat zul je afscheid moeten nemen van iets dat of iemand die je dierbaar is. Helaas boezemen dood en afscheid velen onder ons angst in, omdat we collectief verleerd zijn wat rouwen is. Het liefst houden we de dood zo ver mogelijk van ons weg.
Wat gebeurt er met je wanneer je partner ineens ernstig ziek blijkt? Als het bergafwaarts gaat en zijn dood nabijkomt? Als hij sterft? Je wordt ineens partner van een patiënt, weduwe in spe, weduwe. Verwarrende, intensieve fases, waarin je veerkracht nodig hebt om op de been te blijven. Je zult je lief steunen, voor hem zorgen, blijven werken, kortom alle ballen in de lucht houden. En dit alles in grote onzekerheid en met overweldigende gevoelens.
In ‘Onthoud dit altijd’ dwalen Charlie Mackesy’s vier onwaarschijnlijke vrienden opnieuw door de wildernis. Ze hebben geen idee waar ze heen gaan of waar ze naar op zoek zijn. Wat ze wel weten, is dat het leven moeilijk kan zijn, maar dat ze van elkaar houden. En dat taartjes vaak het antwoord zijn.
‘Onthoud dit altijd’ werd net als ‘De jongen, de mol, de vos en het paard’ prachtig vertaald door Arthur Japin.
Verdriet is als een vingerafdruk: de grote lijnen zijn herkenbaar, maar toch zijn twee vingerafdrukken nooit gelijk. Zo voelt ook rouwen voor iedereen anders. Rouwdeskundige Manu Keirse geeft in deze tijdloze klassieker woorden aan moeilijke gevoelens. Hij biedt zo onmisbare steun aan iedereen die met een zwaar verlies wordt geconfronteerd, zowel aan de rouwende zelf als aan zijn of haar omgeving.
‘Doorleven’ geeft zicht op verlies, inzicht in wat rouwen is en praktische handvatten hoe je met een verlies om kunt gaan. ‘Het gaat wel over’ of ‘je moet het een plekje geven’ zijn dooddoeners die in dit boek ontkracht worden. Een verlies blijft en dus zul je een manier moeten vinden om verder te gaan: dóórleven dus. Dat kan als je een verlies ook kunt doorléven. Op een praktische, persoonlijke en pastorale manier neemt Judith Stoker, psychosociaal therapeut, je mee door het landschap van rouw. Het boek is geschikt voor ieder die zelf of in zijn omgeving met verlies te maken heeft, maar zeker ook voor leidinggevenden, leerkrachten, verpleegkundigen, therapeuten en pastoraal werkers. Inclusief verwerkingsvragen voor persoonlijk gebruik of om in groepsverband te bespreken.
Gedichtbundel
Omdat ik je zo mis is een dichtbundel met troostgedichtjes voor jongeren. Het boek is gericht op jongeren, maar absoluut niet kinderachtig. Het bevat geen kinderachtige woorden, maar wel een toon die is aangepast aan een jongere belevingswereld.
Eenvoudige prentenboeken, troostrijk en met concrete beelden.
Een mooie dag. Christiaan en Opa zijn in het park. Ze filosoferen over grote en kleine vragen. Waarom gaan we dood? Wat is er na de dood? En moet je bang zijn voor de dood?
Derk Das was een goede vriend van alle dieren in het bos. Maar hij was oud, héél oud. Op een dag vond Victor Vos een brief van Derk: ‘Ik ben de lange tunnel ingegaan. Dag jongens… daaag!’
De dieren missen Derk Das heel erg, maar als ze over hem praten is hij toch een beetje bij hen.
Emily en Jasper wonen naast elkaar. Samen spelen ze een spelletje waarin je kunt doodgaan en dan terug levend kunt worden. Maar in het echte leven kan dat niet. Emily’s lieve Oma Soep is gestorven en Jaspers gekke hamster is dood. Wat betekent dat? En hoe moet het nu verder?
Ken jij Kikker en zijn vriendjes al?
Haas die heel veel weet, Varkentje die zulke lekkere taarten bakt, Rat die altijd een oplossing weet, Eend, die het liefst altijd bij Kikker wil zijn en Beertje, die door Kikker wordt gevonden en bij hem mag wonen.
Nog een allerlaatste kusje van Marianne Busser & Ron Schröder Een arm om je heen, een knuffel, een woord van troost…
Nog een allerlaatste kusje is voor alle kinderen die te maken krijgen met afscheid nemen en het verlies van een dierbare. Dit is een zeer ingrijpende gebeurtenis in een jong leven. De versjes over afscheid nemen in dit boek helpen het jonge kind het verdriet en het gevoel van gemis te begrijpen en erover te kunnen praten.
Wat gebeurt er als je oma plotseling dood gaat? Of je opa? Feline begrijpt het niet. Ze had pas nog zo fijn spelletjes met oma gedaan. En nu is ze er ineens niet meer. De dood is voor volwassenen al lastig te begrijpen. Laat staan voor kinderen. Dit boekje biedt hulp om te leren accepteren dat opa of oma er niet meer is zoals hij of zij er altijd was, vertrouwd en gezellig.
Mama vertelde mij dat oma dood is. Maar wat is dat, dood? Samen met familie en vrienden gaan we oma gedag zeggen. Ik maak een mooie tekening voor haar! Ik wil oma nooit vergeten! Dag lieve oma!
Nijntje is heel verdrietig als oma dood gaat. Ze zet bloemen op het graf omdat oma daar zo van hield.
Dit prachtige geïllustreerde boek helpt jonge kinderen met hun rouwproces en stimuleert kinderen om over de overledene te praten.
‘Ik wil je nooit vergeten’ is een troostrijk prentenboek voor kinderen die een dierbare verloren hebben. Een jong meisje heeft iemand verloren van wie ze heel veel houdt. Ze maakt een doos waarin ze momenten en herinneringen verzamelt, en ze vertelt over hoe ze zicht voelt.
Prachtig en toegankelijk prentenboek over verdriet en troost voor jong en oud.
Soms komt Verdriet onverwacht langs. Het volgt je en komt zo dichtbij dat je bijna geen adem meer kunt halen. Je kunt proberen het te verbergen. Maar het is net alsof je zelf Verdriet bent geworden. Probeer er niet bang voor te zijn: geef het een naam. En dan blijkt dat deze ongebruikelijke gast niet hoeft te zijn wat hij lijkt…
Meer uitleg, ruimte voor herinneringen, eerste filosofische vragen.
Wat zeg je als je kind met de dood geconfronteerd wordt? Een bemoedigend en troostrijk boek
Als kinderen meemaken dat iemand overlijdt, roept dat (vaak onverbloemde) vragen bij hen op. Het is belangrijk dat we hun vragen serieus nemen, en kinderen die informatie geven die hen helpt met het verlies om te gaan.
Das en Maatje zijn de beste vrienden. Ze doen alles samen: samen spelen, eten, praten en nog veel meer. En dan opeens is Maatje Dood. Zonder Maatje voelt Das zich heel alleen. Dus gaat hij op zoek naar Maatje. Omdat hij hem mist. En omdat hij Maatje nog zoveel had willen zeggen. Of we het nu leuk vinden of niet, de dood hoort bij het leven. De dood in het leven is oneerlijk, onverwacht onontkoombaar.
Dit herinneringsboek kan kinderen helpen bij het verwerken van hun verdriet. Zij kunnen erin vastleggen wat er gebeurt als iemand, die belangrijk is voor hen, doodgaat.
Alles wat was gaat over afscheid. Afscheid nemen van een persoon, een situatie, een huisdier, een plek… Alle kinderen krijgen ermee te maken, maar hoe ga je ermee om? Aan de hand van herkenbare situaties, waargebeurde anekdotes en filosofische wijsheden geeft Stine kinderen inzichten en tips om met verlies of verandering om te gaan. Afscheid nemen kan zwaar zijn, maar ook mooi. Want wanneer je afscheid neemt van iets, komt er ook weer ruimte voor iets nieuws.
Wanneer een geliefd iemand doodgaat, blijft een grote leegte achter. Herinneringen zorgen ervoor dat die persoon een beetje verder leeft in je hart. Dit invulboekje helpt jouw kind om die herinneringen te verzamelen.
Meer diepgang en reflectie, gericht op tieners.
Verder zonder jou is een troostrijk en liefdevol boek waarin jongeren zélf vertellen hoe het is om op jonge leeftijd een dierbare te verliezen. Een eerlijk en herkenbaar boek voor jongeren in rouw én voor iedereen die hen wil steunen — van ouders en vrienden tot scholen en zorgverleners.
Een rugzak vol verdriet is het handboek over verlies en rouw bij jonge mensen van twaalf tot vijfentwintig jaar. Het boek biedt achtergrondinformatie en handreikingen voor de omgeving van deze jongeren en laat hen zelf uitgebreid en herkenbaar aan het woord.
Verder zonder jou is een troostrijk en liefdevol boek waarin jongeren zélf vertellen hoe het is om op jonge leeftijd een dierbare te verliezen. Een eerlijk en herkenbaar boek voor jongeren in rouw én voor iedereen die hen wil steunen — van ouders en vrienden tot scholen en zorgverleners.
Hoe ga je om met het verlies van een ouder als je zelf nog niet zo lang op eigen benen staat? In Van harte gecondoleerd deelt Ameline Ansu de ervaringen van jonge mensen die hun ouders verloren. Met meer dan twintig openhartige verhalen en praktische tips biedt het boek steun bij rouw en antwoorden op lastige vragen. Een eerlijk en toegankelijk boek voor iedereen die zelf rouwt of iemand met verdriet wil helpen.
Toen Lisanne van Sadelhoff haar moeder verloor, dacht ze rouw snel te kunnen “afvinken” — maar er bleek geen handleiding te zijn. Vrienden strooiden met goedbedoelde clichés: soms pijnlijk, soms troostend. In Je bent jong en je rouwt wat laat ze eerlijk zien dat elk rouwproces uniek is en dat praten altijd beter is dan zwijgen.
Handreikingen om kinderen en jongeren te begeleiden bij verlies.
Een dierbare verliezen is ingrijpend, zeker voor kinderen en jongeren. In deze herziene editie biedt dr. Mariken Spuij heldere inzichten, praktische tips en voorbeelden om rouwende kinderen goed te ondersteunen. Een onmisbare gids voor ouders, leraren en hulpverleners die willen weten wat helpt bij verlies en wanneer extra hulp nodig is.
Hoe ga je om met rouwende kinderen? Adviezen voor ouders, leraren en zorgprofessionals
Wanneer een kind op jonge leeftijd in aanraking komt met de dood, bijvoorbeeld bij het verlies van een naaste, kan het verdriet daarover ingrijpende gevolgen hebben. ‘Jong verlies’ van rouwtherapeut Riet Fiddelaers-Jaspers helpt ouders, leerkrachten en zorgprofessionals bij het opvangen en begeleiden van rouwende kinderen.
Veel ouders willen hun kind behoeden voor pijn en verdriet. Dat is een erg begrijpelijke reflex, maar helaas kun je niet vermijden dat kinderen en jongeren vroeg of laat met verlies worden geconfronteerd. De dood van een dierbare, een ernstige ziekte in de familie, een echtscheiding, een nieuwe school… Het zijn allemaal momenten waarop een kind afscheid moet nemen van het bekende.
Een regenboog in jou is een eerlijk en warm boek over zwanger zijn na het verlies van een kind. Christine Vandenhole, vroedvrouw en oprichter van het Berrefonds, deelt inzichten, ervaringen en praktische tips voor elke fase van deze intense periode. Met getuigenissen en herkenbare emoties biedt dit boek hoop, steun en erkenning aan ouders die opnieuw durven dromen.
Verdriet is als een vingerafdruk: de grote lijnen zijn herkenbaar, maar toch zijn twee vingerafdrukken nooit gelijk. Zo voelt ook rouwen voor iedereen anders. Rouwdeskundige Manu Keirse geeft in deze tijdloze klassieker woorden aan moeilijke gevoelens. Hij biedt zo onmisbare steun aan iedereen die met een zwaar verlies wordt geconfronteerd, zowel aan de rouwende zelf als aan zijn of haar omgeving.