Keuzes in palliatieve zorg

Over de laatste medische keuzes die rust en duidelijkheid kunnen brengen

Wanneer iemand ongeneeslijk ziek is, moeten er soms moeilijke keuzes worden gemaakt over zorg en behandeling. Op deze pagina staan onderwerpen die belangrijk kunnen zijn in de laatste fase van het leven. De informatie helpt om samen met artsen en naasten te bespreken wat belangrijk is en welke keuzes passen bij de persoonlijke situatie.

Intensive care en beademing

Bij een ernstige verslechtering van de gezondheid kan opname op de intensive care (IC) nodig zijn. Daar wordt intensieve medische zorg geboden. Op de IC:



  • Worden hartslag, ademhaling en bloeddruk voortdurend in de gaten gehouden
  • Kan beademing plaatsvinden via een buisje in de keel wanneer zelfstandig ademen niet meer lukt
  • Kunnen medicijnen worden toegediend om het lichaam in slaap te houden, zodat rust ontstaat tijdens de behandeling

Voordelen van IC-zorg:

  • Beschikbaarheid van veel medische apparatuur
  • Intensieve bewaking
  • Tijdelijke oplossing van bepaalde acute problemen

Nadelen van IC-zorg:

  • De behandeling is zwaar voor het lichaam
  • Beademing kan ongemakkelijk of pijnlijk zijn
  • Herstel verloopt vaak moeilijk en langzaam
  • De kwaliteit van leven verbetert meestal niet in de laatste levensfase

Het is zinvol om vooraf te overwegen of opname op de IC gewenst is bij plotselinge achteruitgang. Bespreking met de arts en naasten kan duidelijkheid geven over wat belangrijk is.

Reanimatie

Reanimatie is een poging om hart en ademhaling opnieuw op gang te brengen wanneer deze plotseling stoppen. Dit gebeurt meestal door hartmassage en beademing, soms aangevuld met een elektrische schok.

Wat gebeurt er bij reanimatie:

  • Hartmassage (druk op de borst)
  • Kunstmatige beademing
  • Mogelijke toediening van een elektrische schok (defibrillatie)
Ongeneeslijk ziek

Voordelen van reanimatie:

  • In sommige situaties kan het levensreddend zijn

Nadelen van reanimatie, vooral in de palliatieve fase:

  • De kans op volledig herstel is klein bij ernstige ziekte
  • Er kan lichamelijke schade ontstaan
  • Vaak volgt een zware IC-opname
  • Het kan het lijden vergroten in plaats van verlichten

Wanneer reanimatie niet gewenst is, kan dit worden vastgelegd in een niet-reanimeren beleid. Het is belangrijk dat deze wens in de wilsverklaring wordt opgenomen en besproken met artsen en naasten.

Euthanasie

Euthanasie betekent dat een arts, op verzoek van de patiënt, het leven beëindigt met medicijnen. Dit is in Nederland alleen toegestaan onder strenge voorwaarden en bedoeld voor mensen die ondraaglijk en uitzichtloos lijden.

Ongeneeslijk ziek

Voorwaarden voor euthanasie:

  • Er is sprake van ondraaglijk en uitzichtloos lijden
  • De wens is meerdere keren duidelijk uitgesproken
  • De betrokkene is wilsbekwaam
  • De arts weegt zorgvuldig af en overlegt met een tweede arts (SCEN arts)

Manieren waarop euthanasie wordt uitgevoerd:

  • Beschikbaarheid van veel medische apparatuur
  • Intensieve bewaking
  • Tijdelijke oplossing van bepaalde acute problemen.

Voordelen:

  • Zelfbeschikking over het moment van overlijden
  • Mogelijkheid om bewust afscheid te nemen
  • Het lijden eindigt op een rustige en gecontroleerde manier.

Aandachtspunten:

  • Niet iedere arts voert euthanasie uit
  • Het proces vraagt voorbereiding, gesprekken en soms wachttijd
  • Voor naasten kan het emotioneel zwaar zijn.

Wie euthanasie overweegt, doet er goed aan dit tijdig te bespreken met de arts en een wilsverklaring op te stellen.

Palliatieve sedatie

Palliatieve sedatie houdt in dat medicijnen worden toegediend waardoor iemand in een diepe slaap raakt. Dit gebeurt alleen wanneer klachten zoals pijn, benauwdheid of onrust niet meer op een andere manier te verlichten zijn.

Wat gebeurt er bij reanimatie:

  • Toediening van medicijnen die suf of bewusteloos maken
  • Een diepe slaap tot aan het overlijden
  • Geen voedselinname meer, soms nog wel vocht of pijnstilling
Palliatieve sedatie

Voordelen:

  • In sommige situaties kan het levensreddend zijn

Aandachtspunten:

  • Mag alleen gestart worden als de levensverwachting niet langer is dan twee weken
  • Het is geen actieve levensbeëindiging
  • Het overlijden kan uren tot dagen later volgen
  • Wakker worden is niet meer mogelijk

Het is raadzaam om tijdig te bespreken of palliatieve sedatie passend kan zijn, zodat iedereen weet wat te verwachten is.

Bewust stoppen met eten en drinken

Sommige mensen besluiten te stoppen met eten en drinken om het leven op een natuurlijke manier te beëindigen. Dit gebeurt meestal wanneer het lijden groot is en andere keuzes niet meer wenselijk of mogelijk zijn.

Ongeneeslijk ziek

Wat gebeurt er bij stoppen met eten en drinken:

  • Het lichaam raakt geleidelijk uitgeput
  • Dorstgevoel neemt toe, hongergevoel meestal af
  • Slaperigheid en uiteindelijk coma
  • Overlijden volgt doorgaans binnen één tot drie weken

Voordelen:

  • Zelf bepalen van het moment van loslaten
  • Een natuurlijke manier van overlijden
  • Geen medicijnen nodig om het leven te beëindigen

Aandachtspunten:

  • Het kan lichamelijk en emotioneel zwaar zijn
  • Begeleiding door arts of verpleegkundige is wenselijk
  • Begrip en steun van de omgeving zijn belangrijk

Een goede voorbereiding en afstemming met arts en naasten zijn essentieel voor een veilige en waardige afronding.

Orgaandonatie

Na het overlijden is het soms mogelijk om organen of weefsels te doneren aan anderen. Dit kan levens redden of de kwaliteit van leven verbeteren.

Wat kan worden gedoneerd:

  • Organen zoals nieren, lever, hart of longen
  • Weefsels zoals hoornvlies, huid of hartkleppen
Palliatieve sedatie

Voordelen:

  • In sommige situaties kan het levensreddend zijn

Aandachtspunten:

  • De keuze moet zijn vastgelegd in het Donorregister
  • Familieleden worden geïnformeerd en kunnen vragen stellen
  • Geschiktheid wordt medisch beoordeeld

Een geregistreerde keuze en een gesprek met naasten voorkomen onduidelijkheid na het overlijden.

Hospice

Een hospice is een plek voor zorg in de laatste levensfase, in een rustige en huiselijke omgeving.

Mogelijkheden in een hospice:

  • Dag en nacht verzorging en verpleging
  • Pijnbestrijding en medische zorg
  • Aandacht voor gevoelens, wensen en spiritualiteit
  • Aandacht voor gevoelens, wensen en spiritualiteit

Voordelen:

  • Een veilige en warme plek om afscheid te nemen
  • Persoonlijke aandacht en tijd
  • Mogelijkheid voor naasten om dichtbij te blijven

Aandachtspunten:

  • Soms bestaat er een wachtlijst
  • Een verwijzing van de arts is nodig
  • Niet iedereen voelt zich prettig bij sterven buiten het eigen huis

Een tijdige bespreking kan helpen om wensen en voorbereidingen goed af te stemmen.

Obductie (lijkonderzoek)

Een obductie is een medisch onderzoek na het overlijden, uitgevoerd om de precieze doodsoorzaak vast te stellen.

Wat gebeurt er bij een obductie:

  • Onderzoek van organen en weefsels door een patholoog
  • Soms aanvullende beeldvorming
  • De bevindingen worden later met de nabestaanden besproken

Voordelen:

  • Duidelijkheid voor naasten
  • Inzichten voor de medische wetenschap
  • Bijdrage aan beter begrip van ziekten

Aandachtspunten:

  • Alleen met toestemming van de overledene (bij leven) of naasten;
  • Mogelijke religieuze of persoonlijke bezwaren;
  • Het lichaam blijft doorgaans geschikt voor opbaring.

Een duidelijke wens vooraf voorkomt twijfel bij nabestaanden.

Wilsverklaring

In een wilsverklaring worden persoonlijke wensen vastgelegd over medische behandelingen, zoals reanimatie, IC-opname of euthanasie. Het document biedt houvast voor artsen en naasten, zodat beslissingen kunnen worden genomen in overeenstemming met de wil van de betrokkene.

Palliatieve sedatie

Meer informatie en ondersteuning

Palliaweb
Keuzes in de laatste levensfase
 Informatie voor patiënten, naasten en zorgverleners over beslissingen en zorg in de laatste fase van het leven.

Thuisarts.nl – Palliatieve zorg
 
Betrouwbare uitleg over medische en emotionele keuzes bij het levenseinde.

Patiëntenfederatie Nederland – Wilsverklaring en levenseinde
 
Duidelijke informatie over wilsverklaringen, euthanasie, niet-reanimerenverklaringen en het

Humanitas 
Steun bij verlies en rouw
 Begeleiding en lotgenotencontact voor naasten die te maken hebben met ziekte, verlies of afscheid.

IKNL – Integraal Kankercentrum Nederland
 
Informatie over palliatieve zorg, behandelkeuzes en ondersteuning bij het nemen van beslissingen.

  • Zo wil ik het graag hebben…

    Of het sterven van een dierbare onverwacht komt of dat het het gevolg is van een lange lijdensweg, het moment zelf isaltijd ingrijpend voor de nabestaanden.
    Emoties zullen een secundaire plaats innemen als de onmiddellijk noodzakelijke verplichtingen zich presenteren. En als de zaken die moeten gebeuren dan overzichtelijk in een schrift gerangschikt staan, samengesteld in overleg met de persoon die overleden is, dan maakt dat het regelwerk een stuk eenvoudiger.

    Auteur: Lis Semmelink van Haagen
    Affiliate link
  • Zo denk ik erover Mijn wilsverklaring voor zorg en behandeling in de toekomst

    In mijn wilsverklaring Zo denk ik erover zijn alle belangrijke keuzes voor afscheid, zorg en behandeling in de toekomst overzichtelijk bij elkaar gebracht. In dit boekje kun je drie wilsverklaringen invullen: zorgverklaring, niet-reanimeerverklaring en/of euthanasieverklaring. Dankzij de voorgedrukte antwoordmogelijkheden vergeet je geen belangrijke onderwerpen en kun je aankruisen wat bij je past.
    Auteur: Annemarie van Bergen
    Affiliate link
  • Nabestaandenmap

    Wanneer je komt te overlijden zijn er veel dingen die jouw nabestaanden moeten regelen. Alle praktische informatie die zij hiervoor nodig hebben of al jouw persoonlijke wensen wat betreft bijvoorbeeld jouw uitvaart of je nalatenschap kan je voor die tijd al documenteren. Dit bespaart je nabestaanden veel onnodige stress en het zal voor jezelf ook rust geven, wanneer je alles goed geregeld hebt.

    In De Nabestaandenmap kan je alles terugvinden waar je nabestaanden mee te maken zullen krijgen. Door dit complete overzicht weet je zeker dat je niks vergeet. De map komt met een handige gebruiksaanwijzing, waarin uitgebreid beschreven staat hoe je alles invult. Ook zijn alle officiële formulieren die je nodig hebt aanwezig: wilsverklaring, euthanasieverklaring en behandelverbod.

    Auteur: OPNA Nabestaandenmap
    Affiliate link
  • Mijn laatste wensen (Invul logboek)

    Het Invul Logboek is een praktisch notitieboek waarin je je laatste wensen en belangrijke informatie vastlegt voor je nabestaanden. Zo kunnen zij na je overlijden eenvoudig alles regelen en de juiste beslissingen nemen.

    Naast persoonlijke en financiële gegevens is er ook ruimte voor je digitale erfenis, zoals social media, e-mail en online accounts. Dankzij de gerichte vragen hoef je alleen maar in te vullen, waardoor alles overzichtelijk wordt vastgelegd.

    Onderwerpen: persoonlijke informatie, belangrijke contacten, uitvaart, betalingen, digitale erfenis, telefoons, banken, onderneming, nalatenschap en huisdieren.

    Auteur: Boeken & Meer
    Affiliate link
  • Testament & Overlijden

    Testament & overlijden – Nieuwe editie met cijfers 2014 Praktische informatie over alle fiscale, juridische en praktische zaken die te regelen zijn vóór een overlijden, zodat nabestaanden een heleboel zorgen wordt bespaard. Aangevuld met tips en adviezen voor wie met een overlijden te maken krijgt: hoe regel je de uitvaart, hoe handel je een erfenis af en waar moet je nog meer aan denken? Een onmisbare hulp voor een moeilijke periode.

    Auteur: Ciska Sikkel-Spierenburg
    Affiliate link
  • Het nabestaandendossier

    Het Nabestaandendossier is een praktisch hulpmiddel om belangrijke gegevens en wensen overzichtelijk vast te leggen. Zo kunnen nabestaanden na een overlijden eenvoudig zaken regelen, zoals het opzeggen van abonnementen en het afhandelen van financiële en administratieve verplichtingen.

    Het dossier bevat onder andere persoonlijke wensen, uitvaartinstructies, financiële gegevens, testamentinformatie en contactpersonen. Zo helpt het nabestaanden in een moeilijke tijd snel overzicht te houden en uw wensen te respecteren.

    Auteur: 1671 Finance & Organize
    Affiliate link
Let op: aangepaste verzenddatum
Bestellingen die worden geplaatst tussen
13 februari en 20 februari worden
verzonden na 21 februari.

Vanaf 21 februari worden alle bestellingen weer in behandeling genomen en zo snel mogelijk verzonden.

Bedankt